FACEBOOK

Τα βλαστοκύτταρα είναι μια κατηγορία κυττάρων που ανευρίσκονται φυσιολογικά στο έμβρυο στις πρώτες ημέρες της ανάπτυξής του και έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν όλους τους τύπους των κυττάρων του ανθρώπινου οργανισμού. Λόγω της μεγάλης δυναμικής τους να δίνουν γένεση σε διαφορετικούς τύπους κυττάρων, τα βλαστοκύτταρα χαρακτηρίζονται ως πολυδύναμα κύτταρα.

Πολυδύναμα κύτταρα με δυνατότητα να δίνουν γένεση σε διαφορετικούς τύπους κυττάρων ανευρίσκονται, εκτός από το έμβρυο, στον ομφάλιο λώρο κατά τη γέννηση αλλά και σε διάφορες θέσεις του σώματος (π.χ. στον μυελό των οστών) μετά τη γέννηση, ακόμα και στους ενήλικες. Αν και τα πολυδύναμα κύτταρα του ομφάλιου λώρου και των ενηλίκων δεν έχουν τόσο μεγάλη δυναμική όσο τα εμβρυϊκά, χαρακτηρίζονται και αυτά, καταχρηστικά, ως βλαστοκύτταρα.

Δύο είναι οι πιο γνωστοί τύποι βλαστοκυττάρων.

(α) Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα, βρίσκονται κυρίως στο μυελό των οστών (δηλαδή στον σπογγώδη ιστό που βρίσκεται στο εσωτερικό των οστών και παράγει το αίμα) και στο ομφαλοπλακουντιακό αίμα (δηλαδή στο αίμα του ομφάλιου λώρου). Ο σκοπός τους είναι η δημιουργία όλων των τύπων των κυττάρων του αίματος (λευκά αιμοσφαίρια, ερυθρά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια). Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται με μεγάλη επιτυχία εδώ και πολλά χρόνια στις μεταμοσχεύσεις, κυρίως σε ασθενείς με αιματολογικές κακοήθειες (π.χ. λευχαιμίες), σύνδρομα μυελικής ανεπάρκειας (π.χ. απλαστική αναιμία), συγγενείς ανοσοανεπάρκειες και κληρονομικά μη κακοήθη νοσήματα (π.χ. μεσογειακή αναιμία).

(β) Τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα, βρίσκονται κυρίως στο μυελό των οστών, στο λίπος, στον οδοντικό πολφό αλλά και σε άλλους ιστούς των ενηλίκων, καθώς επίσης στον ομφάλιο λώρο. Είναι κύτταρα με δυνατότητα να δίνουν γένεση σε οστό, χόνδρο, λίπος, νεύρα, μύες αλλά και σε πολλούς άλλους τύπους κυττάρων. Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για χρήση των μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων στο πεδίο της Αναγεννητικής Ιατρικής και κυρίως για τη θεραπεία ασθενών με ποικίλα ορθοπεδικά, αυτοάνοσα, καρδιολογικά και νευροεκφυλιστικά νοσήματα. Προς το παρόν χρησιμοποιούνται μόνο στο πλαίσιο κλινικών μελετών.

Η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων είναι η χρήση βλαστοκυττάρων για τη θεραπεία διαφόρων νοσημάτων. Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται στη θεραπεία αιματολογικών νοσημάτων (αιματολογικές κακοήθειες, μυελικές ανεπάρκειες, συγγενείς ανοσοανεπάρκειες, κληρονομικά μη-κακοήθη νοσήματα). Τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται μόνο στο πλαίσιο κλινικών μελετών στο πεδίο της Αναγεννητικής Ιατρικής (ορθοπεδικά, αυτοάνοσα, καρδιολογικά, νευροεκφυλιστικά νοσήματα).

(α) Στην αυτόλογη μεταμόσχευση χρησιμοποιούνται βλαστοκύτταρα που έχουν συλλεχθεί από τον ίδιο τον ασθενή.

(β) Στην αλλογενή μεταμόσχευση χρησιμοποιούνται βλαστοκύτταρα που έχουν συλλεχθεί από άλλο δότη, είτε συγγενή (αδελφό) είτε μη-συγγενή με τον ασθενή.

Προϋπόθεση για αλλογενή μεταμόσχευση με αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα, είναι η συμβατότητα μεταξύ δότη και ασθενούς. Ο περιορισμός αυτός δεν ισχύει για την περίπτωση μεταμόσχευσης με μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα. Αυτό σημαίνει ότι οποιοσδήποτε υγιής δότης μπορεί να προσφέρει μεσεγχυματικά βλαστοκυττάρων σε οποιοδήποτε τα έχει ανάγκη.

Στην αυτόλογη μεταμόσχευση, τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα χορηγούνται ενδοφλέβια μετά από πολύ ισχυρή δόση χημειοθεραπείας στον ίδιο ασθενή από τον οποίο ελήφθησαν και ο σκοπός τους είναι να αναγεννήσουν γρήγορα το μυελό των οστών με παραγωγή κυττάρων αίματος. Η θεραπεία του ασθενούς στηρίζεται στη δράση της χημειοθεραπείας και τα βλαστοκύτταρα τον προστατεύουν από τις παρενέργειές της.

Στην αλλογενή μεταμόσχευση, τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα από κάποιον υγιή δότη χορηγούνται ενδοφλέβια στον ασθενή που συνήθως πάσχει από λευχαιμία και ο σκοπός τους είναι (α) να αναγεννήσουν γρήγορα το μυελό των οστών με παραγωγή νέου αίματος που δεν θα έχει το νόσημα αφού προέρχεται από το δότη, (β) να σκοτώσουν υπολειμματικά λευχαιμικά κύτταρα του ασθενούς με ανοσολογικό τρόπο (δράση μοσχεύματος κατά της λευχαιμίας). Η θεραπεία του ασθενούς στηρίζεται πρωτίστως στη δράση των βλαστοκυττάρων και λιγότερο στη χημειοθεραπεία.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα κυκλοφορούν στο αίμα του εμβρύου μέσω του πλακούντα και του ομφαλίου λώρου, με σκοπό τη δημιουργία του αίματος του εμβρύου. Αμέσως μετά τον τοκετό και το κόψιμο του ομφαλίου λώρου από το μαιευτήρα, μια μικρή ποσότητα του αίματος αυτού παραμένει στον πλακούντα και τον ομφάλιο λώρο και ονομάζεται ομφαλοπλακουντιακό αίμα. Το αίμα αυτό περιέχει κυρίως αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα και λιγότερο μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα. Μέχρι πρόσφατα, το ομφαλοπλακουντιακό αίμα πεταγόταν μαζί με τον πλακούντα και τον ομφάλιο λώρο, ως άχρηστο υλικό (απόβλητο). Ωστόσο, το 1988 το ομφαλοπλακουντιακό αίμα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά με επιτυχία, για αλλογενή μεταμόσχευση παιδιού με απλαστική αναιμία Fanconi, αντί για μυελό των οστών, αποδεικνύοντας τον θεραπευτικό του ρόλο.
Επίσης, ο ομφάλιος λώρος περιέχει στην περιοχή της ζελατινώδους ουσίας του Γουόρτον (γέλη Wharton) μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εφαρμογές της Αναγεννητικής Ιατρικής για αποκατάσταση της λειτουργίας ιστών και οργάνων. Όμως, στο πεδίο αυτό της Ιατρικής υπάρχει ούτως ή άλλως αλματώδης ανάπτυξη με δημιουργία επαγόμενων βλαστοκυττάρων ακόμα και από κύτταρα ενηλίκων.

Όταν ένας ασθενής πάσχει από νόσημα που χρειάζεται αλλογενή μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων, το Νοσοκομείο που νοσηλεύεται αρχίζει την αναζήτηση δότη, συμβατού με τον ασθενή. Αρχικά η αναζήτηση γίνεται στο οικογενειακό περιβάλλον του ασθενούς για ανεύρεση συμβατού αδελφού. Ωστόσο, μόνο το 30% των ασθενών διαθέτουν συμβατό συγγενή δότη. Για τους υπόλοιπους ασθενείς, γίνεται αναζήτηση μη-συγγενή δότη στην Παγκόσμια Δεξαμενή Δοτών Μυελού Οστών. Όμως, μόνο το 50-70% από αυτούς θα βρει τελικά συμβατό δότη. Οι υπόλοιποι ασθενείς είναι πολύ πιθανό να μην επιβιώσουν. . Δυστυχώς, ο αριθμός δοτών μυελού των οστών είναι περιορισμένος και η αναζήτηση συμβατού δότη είναι μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει έως και 3 μήνες. Το διάστημα αυτό μπορεί να είναι μοιραίο για τον ασθενή.

Είναι, επομένως, πολύ σημαντικό να υπάρχει διαθέσιμο ομφαλοπλακουντιακό αίμα ως εναλλακτική πηγή αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων για όσους ασθενείς δεν διαθέτουν συμβατό δότη μυελού των οστών. Έχει μάλιστα αποδειχτεί σε μελέτη που εκπονήθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο για την Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία, ότι αν συγκεντρωθούν 10.000 μονάδες ομφαλοπλακουντιακού αίματος θα μπορούν να βρίσκουν συμβατό μόσχευμα όλοι οι Έλληνες ασθενείς που χρήζουν μεταμόσχευσης.